Buenos Aires & Home Sweet Home

Het is altijd een beetje raar om nog een bericht te schrijven als het feitelijke verhaal allang is afgelopen: op 17 augustus zijn we weer terug gekomen in Nederland en ik zit thuis achter de PC dit verhaaltje te tikken. Het is wel vreemd, want we zitten nog in de reis-modus. Het vliegritje van Argentinië naar Nederland leek gewoon weer een volgende stap in onze reis en we zullen volgende week waarschijnlijk wel het gevoel krijgen dat we maar weer eens door moeten.

Maar goed, Buenos Aires is een fantastische wereldstad, die zich makkelijk met New York, Parijs of Rome kan meten. Voor ons was het vooral veel rondlopen, een tango-show, argentijns biefstuk met wijn, argentijs biefstuk met wijn en argentijns biefstuk met wijn. Zeker de moeite waard voor een lang of kort bezoekje.

Weer terug in Nederland valt ons vooral op dat de mensen zo lang zijn en toch ook wat blanker dan we ons hadden herinnerd. Gelukkig zijn de twee iraanse winkeliers om de hoek nog hier, zodat we in ieder geval van goede groente en lekkere delicatessen verzekerd zijn. Ach ja, en what's next??? Ethiopië, de Stan-landen, er is nog zoveel te zien!

Bookworms retired

It seems we have lost all our will to blog in English... however, I'll end up with the last bookreview in English, just because. So, here's an overview of the books we have read in the last section of our travel. Again, Spanish books took us at least 3x more time to finish.

Susan Orlean, The Orchid Thief
A profile of Florida orchid grower, breeder, and collector John Laroche. It seems there are a lot of people obsessed by orchids. Nice mix of different stories of orchid-collectors.

Gabriel Garcia Marquez, Cronica de una muerte anunciado
Colombian tale of honour and revenge, described in a very slow and explicit way. Beautiful verbal painting of the world.

Koren Zailckas, Smashed - growing up a drunk girl
A girl who starts abusing alcohol from her 14th age onward and finds it very difficult to function without. Interesting and shocking too.

Bill Bryson, A walk in the woods
The author wants to walk the 2000+ mile Apalachian Trail, and fails. But he does write very nicely about the parts of the trails he does see, the people he meets, and long-hiking 'culture'. Fun, especially if you like hiking.

Phra Peter Pannapadipo, Phra Farang
Succesful businessman turns buddhist and moves to Thailand. Here he finds out that it is not very easy and sometimes being a buddhist monk is more mundane than he thought.

Gabriel Garcia Marquez, El colonel no tiene quien le escribe
Yet another slow and deliberate story by Marquez. A colonel has served in the army and is waiting for his pension... for the last 20 years. Every week he goes to the postoffice, but finds that noone has written him the long-awaited letter.

Kurt Vonnegut, A man without a country
Cynical observations about the state of the world. If you agree with him, quite funny and sad at the same time.

Maya Angelou, I know why the caged bird sings
Black girl grows up in the south of the United States. Incredible to read how segregation worked not so very long ago.

Margaret Atwood, The handmaiden's tale
Dystopian novel about a society where infertility is a great problem. People have sought their refuge in hard-core religion and bizarre institutionalised fertilisation rituals. It's a brave new 1984.

Rudyard Kipling, Captain Courageous
Rich spoilt brat falls from his luxury steamer and ends up in a fishing boat. Here he learns the value of honest hard work. Difficult to read.

Chinua Achebe, No longer at ease
Village man who has studied in England returns to Nigeria and finds out that he does not agree with the way his fellow countrymen run their country. Interesting.

Hermanos Grimm, Cuentos de Grimm
All the famous stories like Hansel & Gretel, Frau Holle, Bremer Stadtmusikanten... just slightly more challenging because in Spanish.

William Gibson, Neuromancer
Sci-fi classic still sounding futuristic after the fact. Gibson is often credited for inventing cyberspace. Not quite true, I believe, but certainly not a bad read.

Davar Ardalan, My name is Iran
Half-Iranian, half-American woman describes her families and their tries and tribulations going back and forth from Iran to the USA. Interesting, but unfortunately the author is also clearly of the opinion that her story is very interesting and her family quite unique, which makes her sometimes a little arraogant.

Michael Crichton, Next
A collection of stories about what can go wrong with commercialised bio/genetic engineering. Very interesting case studies, but not very well written and certainly not very coherent. Only read this if you are interested in the topic and potential problems arising.

Chuck Palahniuk, Survivor
Weird story about the sole survivor of a religious death-cult. The question is, whether he will commit suicide just like he was programmed to do. In the meantime he turns into a media celebrity and meets lots of weird people (which is typical Chuck Pahlaniuk style).

Toby Green, Saddled with Darwin
Young philosophy student tries to follow in the footsteps of Darwin's travels overland in Patagonia. Good travel book and interesting insights in the countries visited from a not-your-usual-tourist point of view.

Edgar Allan Poe, Stories
Dark and sinister (which is basically also dark). Slightly old-fashioned writing style (which is not strange, of course): often a lengthy introduction is given to make the story seem more enigmatic; however, these introductions often have little to do with the stories themselves.

Lana Citron, Transit
Chuck Palahniuk-type story about revenge and mistaken identities. Quite original.

Blauwe ijsbergjes in El Calafate

We hebben een beetje genoeg gekregen van de lange busreizen. Hoewel de meeste busritjes tussen de 1 en 6 uur duurden, hebben we ook geregeld tussen de 12 en de 20 uur in de bus gezeten om van A naar B te komen. Nu de reis bijna is afgelopen, en we ons doel (overland van Prudhoe Bay naar Ushuaia) bereikt hebben, vinden we het prettiger om ons per vliegtuig te verplaatsen.

Een van de attracties van Argentinie is de Perito Moreno gletsjer. Een van de twee nog groeiende gletsjers van Zuid Amerika en UNESCO werelderfgoed. Het is tevens onze laatste bestemming voordat we nog een paar dagen gaan loungen in Buenos Aires. In plaatst van 20 uur bussen hebben we een vlucht van de leger-maatschappij LADE genomen. Het leuke is dat ze met Fokkers vliegen waardoor je onder de vleugel zit en dus de kracht die op de wielen terechtkomt tijdens het landen goed kan zien. LADE biedt een goedkope vliegservice aan voor de bevolking, niet zozeer voor winst maar om mensen een mogelijkheid te geven relatief goedkoop door het land te reizen. Dit heeft als gevolg dat we eigenlijk in een ¨stop-vliegtuig¨ zaten met elke 30 minuten een tussenlanding.
Gisteren hebben we de gletsjer bezocht. Het is een indrukwekkend schouwspel van druk en licht waardoor je blijft kijken. Foto´s zijn in deze altijd beter dan woorden:

Zometeen met het vliegtuig door naar Buenos Aires. Ditmaal is het 3 uur vliegen ten opzichte van een 40-uurige busrit. Aangezien we al over 5 dagen naar huis spenderen we liever geen 2 dagen meer in de bus. Op vrijdag zijn we dus weer thuis. Ik heb er zin in om iedereen weer te zien, maar het lijkt me wel raar om weer een vaste plek te hebben. De gedachten gaan dus stiekem weer uit naar een volgende reis.

Enjoy yourself, it is the end of the world

Nog even in de laatste 10 dagen wat mijlpalen gezet: we zijn bijna bij het uiteinde van het continent geweest.

Daarnaast hebben we ook (50 meter verderop) het midden van Chili bereikt; tenminste, als je het betwiste stuk Zuidpool meerekent. Uiteindelijk zijn we in Ushuaia beland. Dit is volgens eigen zeggen de meest zuidelijke stad van de wereld. In het nabijgelegen Parque Tierra del Fuego hebben we uiteindelijk ons zuidelijkste punt bereikt. De foto toont dat we zo´n 17,848 kilometer hebben afgelegd, zoals de vogels vliegen. Google Maps vertelt ons dat onze reis eerder rond de 25,000 kilometer was...

De cirkel is bijna rond... bij de gletsjer Perito Moreno hebben we deze foto genomen. Lijkt die een beetje op een van onze eerste foto´s uit Alaska??

Zuid Chili

De laatste paar weken waren voor mij een herhaling van zetten. Gelukkig waren het ook vorige keer hoogtepunten van mijn reis naar Chili en was het herhalen ervan zeker geen straf. Als eerste hebben we 3,5 dagen op de boot gezeten om naar het zuidelijkste deel van Chili te gaan. Aangezien er geen weg door dit deel van Chili loopt is de boot de enige manier om overland te reizen zonder Argentinie in te gaan. Het leven op de boot bestaat uit uitslapen, veel eten, in de wind genieten van het uitzicht en veel kaart- en dobbelsteenspelletjes. Kortom een prima voorbereiding om 5 dagen te gaan wandelen in Parque Nacional Torres del Paine (TdP).

In de zomer is TdP enorm druk. Volgens de ranger beginnen er elke dag 200 mensen met de meest populaire wandeling: de W. Dat is op de smalle paadjes en kampeervelden echt veel te veel. Wij waren dan ook blij dat het winter is en dat we met 8 mensen begonnen en uiteindelijk met zijn 4-en de wandeling zijn geeindigd (de anderen 4 hadden minder dagen en liepen dus wat sneller). We hadden schitterend weer met blauwe lucht en zon. Alleen de laatste dag werden we verrast door een sneeuwstorm waardoor we de mirador van de Torres moesten overslaan. Al met al een zeer geslaagde laatste wandeling van onze reis.

Volgens mij hebben we in 5 dagen nog nooit zoveel regels overtreden als in dit park. Op 2 avonden hebben we een vuurtje gestoken om het een beetje warm te maken (temperaturen rond het vriespunt). Een avond hebben ¨ingebroken¨ in een refugio en binnen geslapen. Echt inbreken is het niet als de eigenaren een raam laten openstaan en de hele wereld weet hoe je binnen moet komen. Als dank hebben we goed schoongemaakt en het netter achtergelaten dan dat het was.

Al vanaf Alaska wordt ons voorgehouden dat we moeten uitkijken voor de poema. Tot nu toe is het ons nog niet gelukt er eentje te zien. In TdP lag er zoveel sneeuw op de wandelpaden dat we in ieder geval meerdere malen de sporen van de poema vonden. Niet helemaal hetzelfde maar een stuk beter dan niets. Tijdens de lunch op de tweede dag hadden we ook nog het geluk om een enorme lawine voor onze neus langs te zien schuiven. Diezelfde avond hoorden we het geluid van een lawine die wel een minuut duurde. Vijf minuten later kwam de enorme kou van de lawine door het kamp heen waaien waardoor we allemaal wat dichter op het kampvuur gingen zitten.

Chiloe

Afgelopen paar dagen hebben we doorgebracht in Chiloe. Dat is een eiland wat pas eind 19de eeuw bij Chili is gevoegd en heeft daardoor minder spaanse invloeden dan elders in het land. De aantrekking van Chiloe is het vele groen (= veel regen) en de oude houten kerkjes. Vanwege de regen hebben we de eerste dag een autootje gehuurd welke ons naar het zuidelijkste puntje van de ´ruta 5´ heeft geleid. Omdat de ruta 5 in het grootste deel van Chili de ´panamerican highway´ is, leek het ons leuk om het einde te bezoeken. Helaas is de echte panamerican al iets eerder vertrokken naar Argentinie en de weg op Chiloe kan dus meer gezien worden als de ´blindedarm´.

Een ander doel was om de verschillende door UNESCO uitgeroepen werelderfgoed-kerkjes te bezoeken op het eiland. Het bleek dat de meeste dicht waren en een likje verf konden gebruiken. Waarschijnlijk is dat voor de volgende zomer weer piekfijn in orde. Hieronder een aantal kerkjes.


Op Chiloe bleek dat er ook vriendelijke taxi-chauffeurs bestaan. We konden ons hostel niet vinden de inwoners van Castro hadden ook nog nooit van de straat gehoord. Uiteindelijk aan een taxi-chauffeur gevraagd en die heeft ons er snel en kosteloos heen gereden!
Een ander hoogtepunt is Parque Nacional Chiloe, waar we uiteindelijk een dag hebben gewandeld. Veel mooie uitzichten en veel verschillende bomen gezien. Het deed ons sterk denken aan de Nederlandse duinen. We wilden naar de zee toe wandelen maar kwamen steeds vast te zitten in kwelwater dat tot aan de enkels kwam. Uiteindelijk over veel hekken geklommen en langs koeien, schapen en paarden gewandeld om enigzins droog op de weg te belanden. Althans, Rebecca had droge voeten maar Andreas was een paar keer in diepe plassen gestapt.

Hangen in Chili

Eigenlijk hebben hele reis enorm geluk gehad steeds voor of net na het regenseizoen aan te komen en zonnetje scheen meestal met veel plezier. Helaas zitten nu we midden in het regenseizoen. Het is niet alleen nat maar we zijn ook echt in hartje winter beland. Het is dus van die regen die je op een koude natte winterdag in nederland kan verwachten. Geen pretje.
Vorige week zijn we gegrepen door een griepje dat hier rond gaat en hebben we een paar dagen op bed gelegen in de mooie en aparte stad Valparaiso. Hierdoor heb ik een beetje het idee dat we of aan het hangen zijn in een hostel of in de bus zitten om weer zo´n 800 km dichter bij ons einddoel Ushuaia te komen.
Normaal gesproken is het fantastisch om hier te wandelen maar nu blijven we liever in ons hostel. Na ons griepje en met het vervelende weer leek het niet verstandig om in ons tentje op de hei te gaan slapen. Gisteren werd het rond de middag mooi en daarom hadden we gisteren wat (halve) dag wandelingen uitgezocht. Maar helaas is het vandaag nog niet opgehouden met regenen. Gelukkig is het goed toeven in het hostel: een mooie blokhut met verwarming (!! eerste plek in heel zuid Amerika!!), internetverbinding, goede boeken en gezellige medebewoners.
We geven het weer nog een dagje en anders gaan we verder naar het zuiden en huren daar een autootje om de kleurrijke kerkjes van Chiloe te gaan bekijken.

Salar de Uyuni

De Salar de Uyuni (een zoutvlakte ter grootte van 1/4 Nederland) is een van de hoogtepunten van Bolivia. Hier wat indrukken...

Zoutproductie.

Midden in de zoutvlakte een eiland met cacti.

Andreas draagt Rebecca op handen.

Dit doen Rebecca en Andreas als ze op de chauffeur aan het wachten zijn.

Toevallige? voorbijganger.

Geysers.

Geotermisch genieten.

Sucre en Potosi

Bogota scoort erg hoog, maar Sucre wint het wat mij betreft toch echt van de hoofdsteden die we tot nu toe hebben bezocht: schoon, overzichtelijk, een relaxte atmosfeer, en we kunnen weer een vinkje zetten op de lijst van UNESCO werelderfgoed. Kortom: een prima plek om nog op het nippertje ons Spaans wat op te krikken. Op zich niet nodig voor de dagelijkse conversaties, maar toch prettig dat we nu nog beter weten hoe we de subjuntivo en de conditional kunnen gebruiken.

Tussendoor zijn we nog even in Potosi geweest, ook UNESCO werelderfgoed, de stad die in de 17/18e eeuw rijker was en meer inwoners had dan Londen of Parijs. Dit kwam voornamelijk door een berg die destijds vol met rijke zilver-aderen zat. De berg wordt nog steeds door cooperaties van mijnwerkers ontgonnen, maar de werkomstandigheden zijn er sinds de hoogtijdagen van Potosi niet echt op vooruit gegaan. Mensen die geïnteresseerd zijn in menselijk drama kunnen de indrukwekkende film The Devil´s Miner bekijken.

Wij zijn de mijn La Candelaria ingegaan met een tour, hebben 2,5 uur lang stof gehapt en konden kijken naar hard werkende mannen. Standaard daarbij is dat je de mijnwerkers wat cocabladeren, frisdrank en dynamiet kado doet. Zelf hadden we overigens ook coca nodig, vanwege de hoogte van de mijn (ca. 4500 meter). Daarnaast hebben we voor de lol nog een staafje dynamiet opgeblazen voor 17 bolivianos (1,7 euro).

Coca versus cocaine

Hierboven een foto van Tio, de duivel van de mijnen. Hij beschermt de mannen (en jongens) die in de mijnen werken tegen het kwaad. Volgens legende is deze god ingesteld door de Spanjaarden na een staking van de Indianen die niet langer onder onbarmelijke omstandigheden wilden werken. De Spanjaarden zeiden tegen de stakende bevolking dat ´dios´ (god) hun zou straffen als ze niet zouden gaan werken. Aangezien de Indianen op dat moment (en nog steeds) in meerdere goden geloofden, waren ze bang voor de kracht van de god en gingen ze weer aan het werk. Alleen kennen ze in het Quechua geen ´d´ en daardoor werd ´dios´ vervormd tot tio.

Coca-bladeren spelen een enorme rol in de mijnbouw maar ook op het platteland en door buschauffeurs wordt er vrolijk op los gekauwd. We waren benieuwd naar de geschiedenis van de coca en hebben het coca museum bezocht. Daar hebben we geleerd dat er al zo´n 2000 jaar geleden de eerste beelden werden gemaakt waarop te zien was dat er coca bladeren werd gekauwd. De bevolking in het hoogland van heel Zuid Amerika heeft sindsdien altijd coca bladeren gebruikt voor rituelen en om harder te kunnen werken. In eerste instantie waren de Spanjaarden er op tegen dat de Indianen coca gebruikten, maar toen ze merkten dat de productie uit de zilvermijnen verminderde werd het gebruik zelfs verplicht gesteld. Als addertje onder het gras werd er vanaf toen belasting geheven over de coca bladeren.
De cocaine productie is pas minder dan 100 jaar geleden ontdekt en in eerste instantie gebruikt als verdoving voor operaties. Daarna tijdelijk als ingredient van het beroemde drankje Coca Cola (nu worden daar alleen nog maar coca bladeren voor gebruikt) en voor coca-wijn (erg populair tijdens de drooglegging in de VS omdat er geen alcohol inzat). Ook Freud was een actieve gebruiker van het witte poeder. Pas in de jaren 50 werd cocaine verboden en werd daarmee ook het verbouwen van de cocabladeren verboden. Nu wordt in landen zoals Bolivia, Ecuador en Colombia actief de plantages vernietigd.

Zoals ik al eerder had beschreven zit er een enorm verschil tussen de twee. In de bladeren zitten zo´n 18 alcoloiden terwijl er in cocaine er nog maar eentje zit. De coca bladeren helpen tegen vermoeidheid, hoogte en honger gevoel. Ze zijn licht verdovend maar zijn niet verslavend. Je moet minstens 15 minuten kauwen om een effect te hebben (wordt iets versneld als je een katalisator zoals kalk gebruikt). Het enige nadelige effect is dat het slecht voor je tanden is. Cocaine werkt onmiddelijk, heeft een verslavende werking en is daardoor slecht voor de gezondheid. Ik kan me dus goed voorstellen dat de huidige president van Bolivia Evo Morales er voor strijd dat de locale bevolking weer legaal coca bladeren mag kauwen.

Foto´s uit de jungle en de pampas

Ondertussen zijn we lang genoeg weg uit het laagland dat we geen malariapillen meer hoeven te slikken. Volgens onze gids sowieso onnodig, er was namelijk geen malaria meer in Bolivia (alleen in de jungle van alle omringende landen). Bij terugkomst in La Paz lazen we in de krant dat er net weer een groot aantal gevallen van malaria was ontdekt in een dorpje niet ver bij ons dorpje vandaan. Dus we hebben met plezier nog een weekje doorgeslikt. Hieronder een paar foto´s .

Een piranha: vallen alleen maar aan als er geen roze dolfijnen in de buurt zijn (gelukkig zit de rivier vol met deze dolfijnen).

Een roofvogel op zoek naar lekkere visjes.

Een parend jabiru stel. Schijnt bijna uitgestorven te zijn in Centraal America, maar doet het hier erg goed. We hebben zeker 10 parende stellen in een dag gezien.

Rivierschildpadjes genietend van de zon.

Capibara, een uit de kluitengewassen cavia (ter grote van een groot varken).

Deze aapjes rennen uit de boom omdat ze helaas gewend zijn aan bananen van toeristen.

Papagaaien of macaws (wie kan mij het verschil uitleggen).

In de jungle mochten we vissen. Jonas had een meerval en een andere vis, maar Andreas (en ik) bleef met lege handen achter.

Twee rivieren in de jungle die met elkaar mengen. De kleien rivier is een stuk moderiger dan de grotere rivier.

Gelukkig nieuwjaar gewenst

Sinds enige dagen is hier in Bolivia het nieuwe jaar ingegaan. Met de zonsopgang op 21 juli begon officieel het jaar 5515. Het is tevens de kortse dag; niet dat dat veel uitmaakt zo dicht bij de evenaar. Gisteren en vandaag wordt het feest van San Juan gevierd. Tja, want gisteren was het een werkdag. Op de nacht van San Juan is namelijk zogenaamd de koudste van het jaar. Dat moet worden verjaagd met a) vuurwerk en b) veel drank. Zoals een goed feest betaamd te zijn dus. Er rennen nu dus kleine kindjes rond met rotjes die ze alle kant op gooien en de volwassen drinken gezamelijk sterke drank en bier. Wij hebben ondertussen de EK onder 21 finale gekeken in een Nederlandse kroeg hier.

Hoogland versus laagland

Tussen de bevolking van verschillende landen in Zuid Amerika zit niet zoveel verschil zolang je in hetzelfde soort gebied blijft. De kuststreken zijn ongeveer hetzelfde net zoals de hooglanden (hoewel de klederdracht per dorp anders is). Maar als je je tussen deze streken reist wordt het grote verschil tussen de mensen opeens duidelijk. Wij hebben ons de afgelopen weken in de hooglanden begeven maar zijn vanmiddag per 12-persoonsvliegtuigje naar de jungle bevlogen. De vlucht op zich was al een avontuur. Naast de piloten zaten er 6 passagiers in die constant van links naar rechts sprongen afhankelijk van het uitzicht. Zo vlogen we op enkele tientallen meters afstand van de Huany Potosi (berg van 6000 meter die we bijna hadden beklommen). Super gaaf.
De Huany Potosi, bijna hadden we op het topje van deze berg gestaan.

Bij het landen bleek dat er geen echt landingsbaan was maar een verharde zandgrond. Dat levert wel een beetje hobbelige landing op. Na dat het vliegtuig geland was kwam er over dezelfde strip een groep paarden gerend.

De manier om het zonlicht uit de cockpit te houden

Als eerste de klimaatschok. Het is hier vochtig, warm en het temperatuursverschil tussen dag en nacht is klein. Dit in tegenstelling tot de hooglanden waar het overdag t-shirt- en zonnebrandweer is en des avonds warme trui, jas en handschoenen weer is. Verder is het moeilijk onder woorden te brengen maar de hele sfeer is hier anders, op een of andere manier is alles relaxter hier. Morgen vertrekken we op een 3-daagse pampastoer (soort moerasachtig gebied) waarna we waarschijnlijk nog een 3-daagse jungletoer (met minime kans op een jaguar). We hebben net de camera leeggemaakt om weer heel veel foto{s van wilde dieren en vogels te kunnen maken. Hoogtepunt schijnt het zwemmen met roze dolfijnen te zijn.

Geloof met een katholiek randje

De landen in Zuid Amerika zijn voornamelijk katholiek, een van de achterblijfselen van de Spanjaarden. Net zoals de mooiste gebouwen trouwens. Soms merk je opeens duidelijk dat het katholisme is doordrenkt met hun pre-colombiaanse geloof. In Peru hebben we een driedaagse rafttocht gemaakt op de Apurimac rivier (de bron van de Amazone rivier) met Swissraft. Onze gids Victor schonk elke ochtend een handvol coco-bladeren aan de rivier die namelijk onderdeel is van Machamama (moederaarde). Daarnaast werd elke ochtend de boot met water gezegend en daarna wij ook. Dit laatste was wat minder prettig aangezien het water maar 12 graden was.


In Bolivia is het oude geloof nog duidelijker aanwezig. Je kan hier miniatuurdingetjes kopen, zoals een klein huisje, autootje, bundeltje geld of favoriete inhoud van je winkeltje. Na het aangeschaven laat je het zegenen en dan kan je het bij een kruis neerleggen. Binnen afzienbare tijd komt je droomwens dan ook uit. Een andere gewoonte is om je auto te laten zegenen. Hiervoor moet je je auto grondig wassen en dan met bloemen versieren en hem tot slot op zondag voor de kerk zetten. De auto staat dan tussen een veelvoud van andere auto´s en wordt op zijn beurt netjes gezegend.

Dat zegenen van auto´s is trouwens wel handig als je ziet hoe hier soms gereden wordt. Ik ben ondertussen redelijk ontspannen geworden als we in een bocht een langzame vrachtwagen inhalen en dan ook nog eens langs een afgrond rijden. De meeste chauffeurs (hoewel dit vaker in Centraal dan in Zuid amerika was) hebben dan ook bordjes in de auto hangen met de tekst: het ligt in de handen van god of ik veilig thuiskom. In Ecuador zagen we een bord langs de weg staan die mijn standaardreactie goed verwoordden: Geloof in god maar voorzichtig rijden ligt in jouw handen.